Klient umieszczony w zakładzie karnym cierpi na przepuklinę, cukrzycę oraz przewlekłe zapalenie trzustki. Choroby te są wynikiem wcześniejszego zamieszkiwania lokalu socjalnego bez dostępu do ubikacji i bieżącej wody. Według Klienta posiłki, które spożywa w zakładzie karnym nie są przygotowywane zgodnie z zaleceniami lekarza. Stąd pytanie – jak powinien wyglądać jadłospis w zakładzie?

Według kodeksu karnego wykonawczego  skazany otrzymuje trzy razy dziennie napoje i posiłki o odpowiedniej wartości odżywczej, w tym co najmniej jeden posiłek gorący. Nasz klient jednak powinien otrzymywać żywienie wskazane przez lekarza. Według rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości chorzy na cukrzycę powinni spożywać posiłki lecznicze cukrzycowe, w niektórych przypadkach również cukier w postaci stałej w ilości 6g/dobę. Poza tym, minimalna kwota przeznaczana na posiłek cukrzycowy to 5,70 zł, a ich wartość kaloryczna nie może być niższa niż 2600 kcal. Dodatkowo, poza ziemniakami, posiłki dla cukrzyków powinny zawierać warzywa (350-500 g/dobę) oraz owoce (200-300 g/dobę).

Jeżeli warunki te nie są spełnione, Klient może złożyć skargę do kierownika jednostki penitencjarnej. W przypadku udzielenia przez ten organ odpowiedzi negatywnej, zasadne będzie podjęcie próby dochodzenia swoich praw przed sądem.

 

Pełna treść wstępnej opinii prawnej sporządzonej przez SUPP Gdańsk:

(Opinia niniejsza została sporządzona na podstawie informacji uzyskanych od Klienta.)

Opinia dotyczy także możliwości doprowadzenia sanitariów do lokalu socjalnego i opieki medycznej w Zakładzie Karnym.

 

Stan faktyczny:

Przed umieszczeniem w Zakładzie Karnym Klient zamieszkiwał lokal socjalny pozbawiony ubikacji oraz bieżącej wody. Klient cierpi na przepuklinę, cukrzycę oraz przewlekłe zapalenie trzustki. Według opinii Klienta posiłki, które spożywa w Zakładzie Karnym nie są przygotowywane zgodnie z wydanymi przez lekarza zaleceniami.

 

Pytania Klienta:

  • Czy jest możliwość doprowadzenia wody do mieszkania socjalnego? Do kogo należy się zwrócić? Czy mieszkanie socjalne nie powinno być wyposażone w ubikację?
  • Czy jest możliwość zamiany lokalu socjalnego na inny lokal socjalny?
  • Czy lekarz powinien wystawić pacjentowi choremu na cukrzycę oraz przewlekłe zapalenie trzustki informację, do ilu kilogramów powinien dźwigać po operacji przepukliny?
  • Jak powinien wyglądać jadłospis w Zakładzie Karnym?

 

Podstawa prawna i źródła prawa sformułowania poniższej opinii:

  1. Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2001r., Nr 71, poz. 733);
  2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tj. Dz.U. z 2017r., poz. 459);
  3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (tj. Dz.U. 2017r., poz. 665 );
  4. Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tj. Dz.U. z 2017r., poz. 125);
  5. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 186, 823, 960, 1070.);
  6. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (tj. Dz.U. z 2013r., poz. 647);
  7. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993r., Nr 61 poz. 284);
  8. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 lutego 2016 r. w sprawie wyżywienia osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. z 2016r., poz. 302).

 

Rozważania prawne:

Zgodnie z definicją zawartą w ustawie o ochronie praw lokatorów przez lokal socjalny należy rozumieć „lokal nadający się do zamieszkania ze względu na wyposażenie i stan techniczny, którego powierzchnia pokoi przypadająca na członka gospodarstwa domowego najemcy nie może być mniejsza niż 5 m2, a w wypadku jednoosobowego gospodarstwa domowego -10 m2, przy czym lokal ten może być o obniżonym standardzie.” Kluczowe znaczenie w odpowiedzi na pierwsze pytanie Klienta ma sformułowanie „obniżony standard’’. Z uwagi na niedookreślenie tego pojęcia w różnych gminach jest niejednolicie rozumiane. Zgodnie z orzecznictwem sądów „obniżony standard” nie oznacza niehumanitarnych warunków bytowych.  Sąd Apelacyjny w Łodzi (sygn. akt I ACa 1470/13) stwierdził, że obniżony standard to nie jakiekolwiek warunki, ale warunki podstawowe, umożliwiające codzienną egzystencję, tj. dostęp do sanitariatu, bieżącej wody, światła dziennego, zapewnienie możliwości ogrzania lokalu przy prawidłowo działającej wentylacji.

Z przedstawionego przez Klienta stanu faktycznego, o ile nie zachodzą inne okoliczności nieznane sporządzającemu opinię, wynika, iż Klient mógłby dochodzić zadośćuczynienia od gminy za krzywdę poprzez przydzielenie mieszkania nienadającego się do zamieszkania. W dobie tak dużego postępu technicznego zamieszkiwanie w mieszkaniu bez toalety i wody może być traktowane jako uderzenie w godność i cześć człowieka.  Krzywda to rodzaj szkody niematerialnej. Oznacza to, że poczucie krzywdy może być związane między innymi z naruszeniem dóbr osobistych. Dobra osobiste są regulowane przez przepisy Kodeksu cywilnego (art.23 i art.24). Podstawą prawną dla dochodzenia zadośćuczynienia w tym zakresie może być art. 448 kc, stanowiący, iż w przypadku naruszenia dóbr osobistych sąd może przyznać odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Zasadne jednak, jak może się wydawać, w przedmiotowej sprawie będzie wystosowanie w pierwszej kolejności pisma do właściwego organu gminy z żądaniem doprowadzenia wody i budowy ubikacji, a jeśli nie byłoby to możliwe żądania zamiany lokalu socjalnego. Gdyby powyższe działania nie okazały się skuteczne, należy wnieść pozew do sądu o zadośćuczynienie za krzywdę poprzez przydzielenie mieszkania nienadającego się do zamieszkiwania. Zgodnie z ustawą z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego to właśnie do kompetencji gminy należą zadania z zakresu przydzielania lokali socjalnych. Klient powinien skierować swoje pismo do właściwego ze względu na położenie lokalu, organu gminy. Mówiąc prościej, jeśli Klient mieszka np. we Włocławku powinien skierować pismo do Urzędu Gminy Włocławek.

Każdy absolwent kierunku medycznego składa przysięgę zawierającą między innymi sformułowanie „przyrzekam według najlepszej mej wiedzy przeciwdziałać cierpieniu i zapobiegać chorobom, a chorym nieść pomoc bez żadnych różnic, takich jak: rasa, religia, narodowość, poglądy polityczne, stan majątkowy i inne, mając na celu wyłącznie ich dobro i okazując im należny szacunek’’. Zgodnie z art.31 ustawy o zawodach lekarzy i lekarza dentysty jednym z naczelnych obowiązków lekarza jest udzielanie pacjentowi przystępnej informacji o jego stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu. Abstrahując od faktu, czy osoba po operacji przepukliny powinna dźwigać czy też nie to zgodnie z obowiązującymi przepisami pacjent ma prawo do informacji. Obowiązkiem lekarza jest udzielenie na żądanie pacjenta bardziej szczegółowych informacji o jego stanie zdrowia. Nieprawidłowe zalecenia lekarza bądź brak zaleceń mogą narazić pacjenta na pogorszenie stanu zdrowia, wówczas Klient może dochodzić od Skarbu Państwa odszkodowania za wyrządzoną mu szkodę. W powyższej sytuacji na tzw. drodze wewnętrznej, z uwagi na kilkukrotną odmowę przez lekarzy wydania zaświadczenia, Klient powinien skierować skargę do dyrektora jednostki penitencjarnej, w której powinien podnieść fakt, iż nieokreślenie przez lekarza zaleceń związanych z ograniczoną możliwością dźwigania ciężarów może być podstawą do twierdzenia, iż lekarz nie wywiązuje się ze swoich obowiązków oraz naraża pacjenta na szkodę. Gdyby ta droga nie okazała się skuteczna, Klient może wnieść sprawę na drogę cywilną kierując pozew do właściwego sądu. Podstawą dochodzenia roszczeń dla zarzutu niewłaściwej opieki medycznej może być art. 448 kc w związku z art.23 kc.

Warto zaznaczyć, iż problem niewłaściwej opieki medycznej w Zakładach Karnych był podnoszony w skargach przeciwko Polsce do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Możliwość złożenia takiej skargi ma skazany po wyczerpaniu tzw. drogi krajowej. Co ciekawe w jednym w swych orzeczeń Europejski Trybunał Praw Człowieka rozważa nie tylko środki przysługujące skarżącym w teorii, lecz przede wszystkim środki, które są dostępne w praktyce w ramach każdej indywidualnej sprawy i związanych z nią okoliczności, uwzględniając ewentualną skuteczność określonych środków i to co na ich podstawie skarżący może uzyskać. (Sprawa Olszewski przeciwko Polsce, Skarga nr 21880/03, wyrok z dnia 2 kwietnia 2013 r.). Co do opieki medycznej podnoszony był zarzut naruszenia art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, który dotyczy m.in. zakazu nieludzkiego traktowania.

 W nauce wyodrębniono i sklasyfikowano potrzeby człowieka. Według piramidy przedstawionej przez amerykańskiego psychologa Abrahama Maslowa potrzeby żywieniowe człowieka znajdują się na samym jej dole, czyli stanowią jej podstawę. Polski ustawodawca nie pozostawił tej kwestii bez regulacji.

Kodeks karny wykonawczy stanowi, że skazany otrzymuje trzy razy dziennie napoje i posiłki o odpowiedniej wartości odżywczej, w tym co najmniej jeden posiłek gorący. Skazany, którego stan zdrowia tego wymaga otrzymuje żywienie według wskazań lekarza.

W sposób szczegółowy żywienie w Zakładzie Karnym uregulowane jest poprzez Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie żywienia osadzanych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Zgodnie z tymi regulacjami pacjent chory na cukrzycę, powinien otrzymywać posiłki lecznicze cukrzycowe, zgodne z zaleceniami lekarza. Osadzony chory na cukrzycę insulino-zależną, oprócz posiłku cukrzycowego otrzymuje przy śniadaniu cukier w postaci stałej w ilości 6 g/dobę. W sytuacji, gdy Klient uważa, iż nie otrzymuje posiłków zgodnie z zaleceniami lekarza, może wnieść skargę do kierownika jednostki penitencjarnej. Gdyby ta skarga okazała się nieskuteczna, może się odwołać do dyrektora Okręgowej Służby Więziennej. Odpowiadając na pytanie Klienta posiłki w Zakładzie powinny mieć określoną wartość odżywczą. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w zakresie wyżywienia osadzonych określa minimalną kwotę przeznaczaną na posiłki (posiłki cukrzycowe- 5,70zł) oraz minimalną wartość energetyczną (2600 kcal w artykułach żywnościowych). W zakresie dotyczącym ilościowej zawartości warzyw i owoców w posiłkach dla cukrzyków, poza ziemniakami, przedstawia się w następujący sposób:

1) warzywa w ilości 350–500 g na dobę;

2) owoce podawane codziennie do śniadania i kolacji w ilości 200–300 g na dobę.

Jeśli Klient uważa, że powyższe regulacje nie mają zastosowania i przełożenia na praktykę, jak może się wydawać powinien złożyć na wspomnianej już drodze wewnętrznej- skargę do dyrektora zakładu karnego.

Warto podkreślić też fakt, iż każdy Zakład Karny posiada swój regulamin, którego regulacje mogą mieć zastosowanie w wyżej wymienionych sprawach.

 

Podsumowanie:

Przedstawione przez Klienta pytania dotyczą m.in. zapewnienia godziwych warunków mieszkania, opieki zdrowotnej oraz właściwego żywienia. W odniesieniu do wątpliwości dotyczących wyposażenia i warunków mieszkania Klient powinien w pierwszej kolejności wystosować pismo z żądaniem doprowadzenia wody i instalacji ubikacji. W piśmie takim Klient powinien podać swoje dane (imię, nazwisko, adres) oraz przedstawić żądanie. Warto też zawrzeć uzasadnienie, w którym wskaże się organowi argumenty przemawiające za koniecznością zmiany warunków sanitarno-bytowych mieszkania. Kolejną możliwością jest zawarcie w piśmie żądania zamiany mieszkania, na wypadek, gdyby doprowadzenie mediów nie było możliwe. W przypadku, gdy powyższe sposoby nie okazały się skuteczne, Klient może wnieść pozew do sądu i dochodzić od Gminy zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. 

Organem właściwym do rozwiązania problemów w Zakładzie Karnym jest dyrektor jednostki penitencjarnej. Do tego organu Klient może skierować skargę na opiekę medyczną oraz żywienie niezgodne z zaleceniami lekarza. Skarga powinna zawierać dane składającego skargę oraz przedmiot skargi (czego dotyczy skarga).  Warto też, wskazać naruszenia, które według twierdzeń Klienta miały miejsce.

Podsumowując, w pierwszej kolejności w kwestiach dotyczących potrzeb socjalno-bytowych Klient powinien wystosować do gminy żądanie doprowadzenia sanitariów lub zamiany mieszkania. Natomiast w odniesieniu do opieki medycznej jak i potrzeb żywieniowych pismo z żądaniem należy wnieść do dyrektora jednostki penitencjarnej. W przypadku udzielenia przez te organy odpowiedzi negatywnej zasadne będzie podjęcie próby dochodzenia swoich praw przez sądem.