Klientka jest współwłaścicielką samochodu osobowego, jednak nie użytkuje go i nie jest w jego posiadaniu. Jak to się przekłada na obowiązek posiadania ubezpieczenia OC? I jakie są skutki spowodowania wypadku komunikacyjnego przez współwłaściciela samochodu, w wypadku, gdy nie zawarto ubezpieczenia OC?

Rzecz wspólna jest przedmiotem wspólnych obowiązków i pożytków jego współwłaścicieli, stąd każdy z nich obowiązany jest do partycypacji w kosztach obowiązkowego ubezpieczenia rzeczy zgodnie ze swoim udziałem w prawie własności rzeczy. Obowiązanym do zawarcia umowy ubezpieczenia OC jest faktyczny posiadacz pojazdu.

Osoba wyrządzająca szkodę na rzeczy ze swojej winy obowiązana jest do naprawienia jej, ponieważ jest ona odpowiedzialna za naturalne następstwa wyrządzonej przez siebie szkody.

 

Pełna treść wstępnej opinii prawnej sporządzonej przez SUPP Gdańsk:

(Opinia niniejsza została sporządzona na podstawie informacji uzyskanych od Klienta.)

 

Stan faktyczny:

Klientka jest współwłaścicielką samochodu osobowego, jednak nie użytkuje go i nie jest w jego posiadaniu.

 

Pytania Klienta:

  • Jakie są konsekwencje nieopłacenia składki na obowiązkowe ubezpieczenie OC współwłaściciela samochodu?
  • Jakie są skutki spowodowania wypadku komunikacyjnego przez współwłaściciela samochodu, w wypadku, gdy nie zawarto ubezpieczenia OC?

 

Podstawa prawna i źródła prawa sformułowania poniższej opinii:

  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej zwana „k.c.”)
  • Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (dalej zwana „u. ub.”)

 

Rozważania prawne:

Istota i znaczenie współwłasności

Współwłasność jest prawem rzeczowym polegającym na korzystaniu z rzeczy zgodnie z jej gospodarczym przeznaczeniem, pobieraniu z niej pożytków lub innych dochodów, oraz  rozporządzaniem rzeczą razem z współwłaścicielem. Współwłasność określona może zostać ułamkowo, lub być współwłasnością łączną (jednak tylko wtedy, gdy wynika to wprost z ustawy). Jeśli strony nie określiły w umowie bądź poprzez inną czynność prawną części ułamkowych będących udziałami współwłaścicieli, domniemywa się, iż ich udziały są równe (po 1⁄2 dla każdej ze stron przy dwóch współwłaścicielach).

W prawie cywilnym funkcjonuje zasada, wedle której do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. Zakres zwykłego zarządu nie jest pojęciem ostrym, wymaga indywidualnej interpretacji. Czynności zwykłego zarządu zasadniczo obejmują załatwianie bieżących spraw związanych ze zwykłym korzystaniem z rzeczy, zgodnym z jej przeznaczeniem, i utrzymywaniem rzeczy w stanie niepogorszonym. Zazwyczaj pojęcie tych czynności kojarzy się bardziej z administrowaniem rzeczą niż z podejmowaniem decyzji (np. dokonywanie bieżących napraw, uprawa gruntów, uiszczanie podatków oraz innych świadczeń). Każdy ze współwłaścicieli obowiązany jest do współdziałania w zarządzie wspólną rzeczą.

 

Jakie są konsekwencje nieopłacenia składki na obowiązkowe ubezpieczenie OC współwłaściciela samochodu?

Zgodnie z katalogiem obowiązkowych ubezpieczeń, art. 4 u.ub. ubezpieczeniem obowiązkowym jest ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów, zwane “ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych”. Ubezpieczenie to obejmuje odpowiedzialność cywilną podmiotu objętego obowiązkiem ubezpieczenia za szkody wyrządzone czynem niedozwolonym oraz wynikłe z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, o ile nie sprzeciwia się to ustawie lub właściwości (naturze) danego rodzaju stosunków, a także szkody wyrządzone umyślnie lub w wyniku rażącego niedbalstwa ubezpieczającego lub osób, za które ponosi on odpowiedzialność. Wspomniana ustawa w art. 23 wprost kreuje obowiązek posiadaczy (czyli osób, które rzeczą faktycznie władają): „Posiadacz pojazdu mechanicznego jest obowiązany zawrzeć umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem posiadanego przez niego pojazdu.”. Powyższy obowiązek posiadaczy dotyczy osób, które faktycznie władają pojazdem mechanicznym. Bez znaczenia jest, czy władają one w  zakresie odpowiadającym prawu własności jako posiadacz samoistny czy też innemu prawu (dzierżawy, użytkowania, leasingu). Jeśli zatem współwłaściciel jest jedynym posiadaczem samochodu, czyli jedynie on z niego korzysta – to na nim spoczywa obowiązek zawarcia obowiązkowego ubezpieczenia OC pojazdu.

Inaczej sytuacja kreuje się w wypadku, gdyby wszyscy współwłaściciele byli faktycznymi posiadaczami pojazdu (np. na zmianę). W takiej okoliczności uzasadnionym wydaje się być skorzystanie z zasady sformułowanej w art. 207 k.c., jest to zasada równych udziałów w pożytkach i wydatkach na rzecz wspólną. Powyższe oznacza, iż ciężary i wydatki związane z rzeczą wspólną, powinny być ponoszone przez współwłaścicieli proporcjonalnie do ich udziałów. Podobnie sytuacja kształtuje się z pożytkami, pochodzącymi z rzeczy wspólnej. Jeśli więc udział w prawie własności pojazdu rozkłada się pomiędzy współwłaścicieli po równo (według domniemania równych udziałów, opisanego wyżej), współwłaściciele powinni po równo partycypować w wydatku związanym z opłaceniem składki ubezpieczenia obowiązkowego OC kierowców. Jeśli tylko jeden ze współwłaścicieli poczyni nakład w postaci opłacenia składki ubezpieczenia, a obwiązani do tego byli wszyscy współwłaściciele, takiemu współwłaścicielowi przysługuje roszczenie o rozliczenie nakładów, które poczynił proporcjonalnie do sum, które winny były uiścić pozostałe osoby (współwłaściciele).

Zarysować należy również konsekwencje, jakie niesie za sobą brak opłaconej polisy OC. Osoba, która była zobowiązana do zawarcia ubezpieczenia, a tego nie zrobiła, obowiązana jest do wniesienia opłaty karnej. Powyższa opłata, według ustawy (art. 88 ust. 1 i 2 u. ub.) stanowi równowartość dwukrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę (w przypadku samochodów osobowych), przy czym wysokość opłaty jest uzależniona od okresu pozostawania posiadacza bez ochrony ubezpieczeniowej w każdym roku kalendarzowym i wynosi: 20% równowartości dwukrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę- w przypadku gdy okres ten nie przekracza 3 dni; 50% równowartości kwoty wskazanej powyżej w przypadku gdy okres ten nie przekracza 14 dni; 100% opłaty w wysokości określonej wyżej – w przypadku gdy okres ten przekracza 14 dni. – kwoty te zaokrągla się do pełnych 10 zł. Wskazana opłata ma charakter karny i jest wymierzana przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, który sam kontroluje obowiązki ubezpieczonych i reaguje na przerwy w obowiązkowym ubezpieczeniu. Uprawnienia takie przysługują również Policji (lub innym organom tj.: organy celne, Straż Graniczna, Inspekcja Ochrony Środowiska, Inspekcja  Transportu  Drogowego), jeśli w wyniku kontroli kierowcy stwierdzony zostanie brak posiadania obowiązkowego ubezpieczenia, organ taki powiadomi Fundusz, który nałoży karę.

Problemem może się jednak okazać kwestia wykazania w ramach ewentualnych roszczeń skierowanych do drugiego współwłaściciela faktu, iż nie był on obowiązany do zawarcia umowy ubezpieczenia OC. Kwestia dowodowa w tym przypadku może być kłopotliwa, zatem osoba nie użytkująca pojazdu dla własnego bezpieczeństwa winna przedsięwziąć kroki w celu uregulowania stanu prawnego (np. zbyć swój udział we własności pojazdu osobie, która faktycznie z niego korzysta) lub uzyskać od drugiego współwłaściciela oświadczenie, iż to on jest jedynym użytkownikiem i posiadaczem pojazdu i to on zobowiązany jest do zawarcia umowy ubezpieczenia OC.

 

Jakie są skutki spowodowania wypadku komunikacyjnego przez współwłaściciela samochodu, w wypadku, gdy nie zawarto ubezpieczenia OC?   

Ogólna zasada prawa cywilnego głosi, iż ten, kto szkodę wyrządził, ponosi odpowiedzialność za normalne następstwa swojego działania (lub zaniechania). W kontekście powstania zdarzenia, w skutek którego nie będzie miało zastosowanie ubezpieczenie OC (np. wjechanie przez współwłaściciela w drzewo i uszkodzenie pojazdu), sprawca pozostanie obowiązany względem pozostałych współwłaścicieli do naprawienia szkody powstałej (naprawy pojazdu na swój koszt zgodnie z zakresem spowodowanej przez siebie szkody).

W przedmiocie zniżek, przysługujących jednemu współwłaścicielowi, które znalazły zastosowanie do wysokości składki na ubezpieczenie OC, należy zaznaczyć, iż w momencie spowodowania przez współwłaściciela kolizji z jego winy, zniżki tracą wszyscy współwłaściciele wpisani do dowodu rejestracyjnego pojazdu. Powyższe znajduje swoje podstawy w treści ogólnych warunków ubezpieczenia, które są immanentną częścią polisy ubezpieczeniowej, jednak ich treść różni się w zależności od ubezpieczyciela – stąd zasady obniżania zniżek w przypadku kolizji z udziałem jednego z współwłaścicieli mogą być kształtowane w różny sposób.

Jeśli osoba obowiązana do zawarcia umowy ubezpieczenia OC, pomimo trwania tego obowiązku, nie zawrze jej a spowoduje szkodę, będzie zobowiązana do pokrycia wszelkich szkód, w tym szkód na osobie (np. zranienie osoby trzeciej na skutek wypadku) – wówczas wyrządzający  szkodę będę obowiązany do pokrycia kosztów tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia dla poszkodowanego (jeśli o tak owe poszkodowany wystąpi). W pierwszej kolejności wydatki tytułem odszkodowania pokryje Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, który zwróci się o zwrot tych kosztów do osoby objętej obowiązkiem zawarcia ubezpieczenia.

Biorąc pod uwagę wywody prawne wskazane wyżej, skoro współwłaściciel nie jest faktycznym posiadaczem pojazdu, nie jest w świetle ustawy (u.ub.) obowiązany do zawarcia ubezpieczenia OC – nie będzie na nim spoczywał obowiązek pokrycia szkody spowodowanej przez drugiego współwłaściciela w razie, gdyby ten ją spowodował. Należy mieć jednak na uwadze kwestię dowodową, możliwość wykazania, iż nie było się w posiadaniu pojazdu- w przypadku braku możliwości wykazania powyższego, ubezpieczyciel może uznać, iż osoba ta obowiązana była do zawarcia umowy ubezpieczenia OC.

 

Podsumowanie:

Rzecz wspólna jest przedmiotem wspólnych obowiązków i pożytków jego współwłaścicieli, stąd każdy z nich obowiązany jest do partycypacji w kosztach obowiązkowego ubezpieczenia rzeczy zgodnie ze swoim udziałem w prawie własności rzeczy. Obowiązanym do zawarcia umowy ubezpieczenia OC jest faktyczny posiadacz pojazdu.

Osoba wyrządzająca szkodę na rzeczy ze swojej winy obowiązana jest do naprawienia jej, ponieważ jest ona odpowiedzialna za naturalne następstwa wyrządzonej przez siebie szkody.

 

Potrzebujesz nieodpłatnej pomocy prawnej? Zgłoś się do nas! Chętnie pomożemy rozwiązać Twój problem prawny.